DUYGU ERDOĞAN / İSTANBUL - Türkiye’de 2024 yılında yapılan ihracatın yüzde 29.6’sına, ithalatın da yüzde 15.9’una küçük ve orta büyüklükteki işletmeler (KOBİ) imza attı.

Türkiye İstatistik Kurumu, 2024 yılına ilişkin ‘Küçük ve Orta Büyüklükteki Girişim İstatistikleri’ni açıkladı. Türkiye’de 250 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı veya mali bilançosundan herhangi biri 500 milyon lirayı aşmayan girişimler KOBİ olarak tanımlanıyor. Buna göre, sanayi ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren 3 milyon 928 bin girişim KOBİ sınıfına girerken bu kuruluşlar 2024 yılında toplam girişim sayısının yüzde 99.6’sını oluşturdu. Buna karşılık, istihdamın yüzde 68.5’ini, personel maliyetinin yüzde 43.5’ini, cironun yüzde 44.1’ini, üretim değerinin yüzde 39.8’ini ve faktör maliyetiyle katma değerin yüzde 41.2’sini söz konusu işletmeler kaydetti.

Katma değer yükseldi

KOBİ girişimleri için 2015 yılında çalışan başına ortalama katma değer 26 bin lira iken, 2024 yılında bu değer 479 bin lira oldu. KOBİ grupları içinde 2015 ve 2024 yılları için en yüksek çalışan başına katma değer sırasıyla 46 bin lira ve 969 bin lira ile orta ölçekli girişimlerde gerçekleşirken, aynı yıllar için bu değerler küçük ölçekli girişimler için sırasıyla 31 bin lira ve 558 bin lira, mikro ölçekli girişimler için ise 12 bin lira ve 175 bin lira olarak hesaplandı.

2015 yılında KOBİ girişimleri için çalışan başına ortalama personel maliyeti 17 bin lira iken, 2024 yılında 253 bin lira oldu. KOBİ grupları içinde 2015 ve 2024 yılları için en yüksek çalışan başına personel maliyeti sırasıyla 27 bin lira ve 439 bin lira ile orta ölçekli girişimlerde gerçekleşirken, aynı yıllar için bu değerler küçük ölçekli girişimler için sırasıyla 20 bin lira ve 310 bin lira, mikro ölçekli girişimler için ise 8 bin lira ve 121 bin lira olarak kayıtlara geçti.

KOBİ büyüklük gruplarına göre incelendiğinde, mikro ölçekli girişimlerin yüzde 56.2’si düşük teknoloji sınıfında üretim yaparken, yüzde 32.1’i orta-düşük teknoloji, yüzde 11’i orta-yüksek teknoloji ve yüzde 0.7’si yüksek teknoloji sınıfında üretim yaptı. Buna karşılık küçük ölçekli girişimlerde bu oranlar sırasıyla yüzde 48.3, yüzde 32.7, yüzde 17.9 ve yüzde 1.1 iken, orta ölçekli girişimlerde yüzde 47.7, yüzde 31, yüzde 19.8 ve yüzde 1.5 olarak sıralandı.

Paylarını artırdılar

Geçen yıla ilişkin toplam ihracatın yüzde 29.6’sı, ithalatın ise yüzde 15.9’u KOBİ’ler tarafından yapıldı. 2024 yılı toplam ihracatında, mikro ölçekli girişimlerin payı yüzde 2.4 iken, küçük ölçekli girişimlerin payı yüzde 10.7, orta ölçekli girişimlerin payı ise yüzde 16.5 oldu. Büyük ölçekli girişimlerin payı ise yüzde 70.4 olarak gerçekleşti. KOBİ’lerin ihracatının yüzde 59.4’ü ticaret sektöründe gerçekleşirken, yüzde 34.3’ünün imalat sanayi sektöründe olduğu belirlendi.

2024 yılı toplam ithalatında, mikro ölçekli girişimlerin payı yüzde 0.9, küçük ölçekli girişimlerin payı yüzde 5.2, orta ölçekli girişimlerin payı ise yüzde 9.8 oldu. Büyük ölçekli girişimlerin payı ise yüzde 84.1 olarak gerçekleşti. KOBİ’lerin ithalatının yüzde 65.6’sı ticaret, yüzde 25.8’i ise sanayi sektöründe gerçekleştirildi.

KOBİ’lerin 2015 yılında 49 milyar dolar olan ihracat değeri 2024 yılında 76 milyar dolara yükseldi. İthalatta ise 2015 yılında 36 milyar dolar olan değer, 2024 yılında 51 milyar dolara yükseldi.

Yarısı Avrupa’ya gidiyor

KOBİ’ler tarafından 2024 yılında yapılan ihracatın yüzde 48’i Avrupa ülkelerine, yüzde 34.3’ü Asya ülkelerine gerçekleştirildi. KOBİ’ler ithalatının yüzde 48.1’ini Avrupa ülkelerinden, yüzde 42.9’unu ise Asya ülkelerinden yaptı.

Mali ve mali olmayan şirketlerin 2024 yılına ilişkin toplam gayri safi yurt içi AR-GE harcamasının 119 milyar 151 milyon lirasını KOBİ’ler yaptı. Bu harcama, mali ve mali olmayan şirketler AR-GE harcamasının yüzde 28.8’ini oluşturdu.

2024 yılında KOBİ’lerin toplam patent başvuru sayısı 1417 olurken, aynı yıl 615 patent tescil edildi. KOBİ ölçeklerinde ise patent başvurusunda 494 ile küçük ölçekli girişimler, patent tescilinde ise 237 ile orta ölçekli girişimler ilk sırada yer aldı.