Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'ndan edinilen bilgiye göre, Emine Erdoğan'ın himayelerinde, Bakanlıkça 2017'de başlatılan "SıfırAtıkProjesi", sürdürülebilir kalkınma ilkeleri çerçevesindeatıkları kontrol altına alma, gelecek nesillere temiz ve yaşanabilir dünya bırakma amacını taşıyor.

Proje, BM nezdinde kabul gören küresel bir çevre hareketine dönüştü. BM Genel Kurulu'nda, 14 Aralık 2022'de Türkiye'nin ana sunuculuğunda, 105 ülkenin de ortak sunucu olduğu oylamada 30 Mart, "UluslararasıSıfırAtıkGünü" ilan olarak kabul edildi.

Geçen yıl 30 Mart UluslararasıSıfırAtıkGünü'nde "Yeterince Var" sloganı ile farkındalık oluşturuldu. 81 ilde ve yurt dışı temsilciliklerde "Moda ve TekstildeSıfırAtığa Doğru" teması kapsamında geri dönüşüm ve sürdürülebilir moda uygulamaları ile ilgili etkinlikler düzenledi.

Bu yıl ise BM'deki UluslararasıSıfırAtıkGünü etkinliklerinde ana başlıkları gıda israfı, Türkiye'nin COP31 Başkanlığı ve ev sahipliği süreci olacak.

Bu kapsamda, BM New York Genel Merkezi başta olmak üzere BM Cenevre Daimi Temsilciliği, BM Nairobi Daimi Temsilciliği, UNESCO Daimi Temsilciliği, BM Daimi Temsilciliği, OECD Paris Daimi Temsilciliği, Brüksel Daimi Temsilciliği, FAO Roma Büyükelçiliği, UNODC Daimi Temsilciliği, Kosova Daimi Temsilciliği , Berlin Dai Temsilciliği, Brezilya Daimi Temsilciliği, Londra Daimi Temsilciliği, Bakü Daimi Temsilciliği, Viyana Daimi Temsilciliği ve Gaboron Büyükelçiliği'nde 30 Mart UluslararasıSıfırAtıkGünü dolayısıyla etkinlikler düzenlenecek.

Öte yandan, Türkiye projenin başlangıcından bu yanaSıfırAtıkHareketi ile çevreden enerjiye, sera gazı salınımından depolama alanına kadar pek çok alanda tasarruf sağlayıp hem ekonomiye hem de geleceğe yatırım yaptı.

Bu kapsamda, bugüne kadar 217 bin bina ve yerleşkedeSıfırAtıkYönetim Sistemine geçildi. 2017'de yüzde 13 olan geri kazanım oranını her yıl arttırarak 2024'te yüzde 36,08'e, 2025'de ise yüzde 37,53'e yükseltildi.

Türkiye, 2035 yılında geri kazanım oranı yüzde 60'a, 2053 yılında da yüzde 70'e çıkarmayı hedefliyor.

28 MİLYON KİŞİYE "SIFIRATIK" EĞİTİMİ VERİLDİ

SıfırAtıkgirişimleri konusundaki deneyim paylaşımını arttırmak amacıyla Basel Sözleşmesi Asya ve Pasifik Bölgesel Merkezi tarafından 2022 yılında kurulan UluslararasıSıfırAtıkŞehir Ağına Türkiye'den 20 belediye dahil edildi. Küresel Çevre Fonu tarafından desteklenen ve Bakanlık koordinasyonunda Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı tarafından yürütülen Kirliliğe KarşıSıfırAtığa Geçiş Girişimi Projesi Kocaeli'nde başlatıldı.

UNDP İşbirliği ile Kadınların Plastiksiz Hareketine Destek, Belediyeler ve Kadın Kooperatifleriyle İşbirliği Sağlayarak Plastik Kullanımının Azaltılması Projesi'nin nisan ayında başlatılması planlanıyor. Proje kapsamında tek kullanımlık plastiklerin azaltılması, döngüsel ekonominin geliştirilmesi, yerel geçim kaynaklarının desteklenmesi, kadın kooperatiflerinin ve kadın üreticilerin güçlendirilmesi hedefleniyor.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı arasında imzalananSıfırAtıkEğitim İşbirliği Protokolü kapsamında okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve lise seviyesine göre ayrı öğretim programı oluşturulmuş ve uygulama rehberi hazırlandı.

SıfırAtıkEğitim Portalı ile yaklaşık 1 milyon 134 bin 500 çocuğa ulaşıldı. Bakanlık ile Türkiye Basketbol Federasyonu SpordaSıfırAtıkİşbirliği Protokolü kapsamında basketbol kulüplerineSıfırAtıkbelgesinin alınması ve basketbol müsabakalarındaSıfırAtıkfarkındalığı sağlandı.

Bakanlık, Milli Eğitim Bakanlığı ile Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği arasındaki işbirliği ile Milli Eğitim Bakanlığı bünyesindeki okullar ile sanayi sektörününSıfırAtıkyaklaşımı doğrultusunda ortak hareket etmesinin sağlanması,SıfırAtıksisteminin kurulması, öğretmen ve öğrencilerin aktif katılım sağlayacağı kalıcı uygulamaların gerçekleştirilmesi amaçlanıyor.

Ayrıca, bakanlık ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığısıfıratıkişbirliği protokolü kapsamında 81 ildeki 7200 VEFA çalışanlarına ve 2500 ADEM VE SODAM koordinatörlerine yönelikSıfırAtıkeğitimleri verildi, hanelerde uygulanmasının alt yapısı oluşturuldu.

Bakanlık ile Milli Savunma BakanlığıSıfırAtıkişbirliği protokolü kapsamında er-erbaş veSıfırAtıkkoordinatörleri bölgeselSıfırAtıkeğitiminden geçirildi.

Söz konusu eğitimler sayesinde 28 milyon kişiye de "sıfıratık" eğitimi verildi.

İSTANBUL'UN 2 YILLIK SU TÜKETİMİNE EŞ DEĞER TASARRUF YAPILDI

Öte yandan, projenin başlangıcından 2025 yılı sonuna kadar geçen süreçte, 36,1 milyon ton kağıt-karton, 10,2 milyon ton plastik, 3,5 milyon ton cam, 9,6 milyon ton metal ile 30,6 milyon ton organik ve diğer geri kazanılabiliratıkolmak üzere toplam 90 milyon tonatık, Bakanlıktan çevre lisansı alan işletmelerce işlenerek geri dönüştürüldü ve ülke ekonomisine 365 milyar lira katkı sağlandı.

Toplananatıklardan 54 milyon hanenin 1 yıllık elektrik ihtiyacına eş değer 270 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu, İstanbul'un 2 yıllık su tüketimine eş değer 2 trilyon litre su tasarrufu, Türkiye'deki tüm araçların 1 yıllık yakıt tüketiminden daha fazlasına eş değer 60 milyar litre petrol tasarrufu, yaklaşık 55 bin futbol sahası büyüklüğünde bir alanatıkdepolama yeri tasarrufu edildi.

Ayrıca, projeyle Türkiye'deki ormanların yüzde 7'sine denk gelen 613 milyon ağacın kesilmesi önlendi ve yaklaşık 36 milyon aracın yıllık karbon salınımına eş değer 180 milyon ton sera gazı salınımının da önüne geçildi.

TÜRKİYE, 577 MAVİ BAYRAKLI PLAJLA DÜNYADA 3. SIRADA

SıfırAtıkProjesi kapsamında Emine Erdoğan'ın himayelerindeSıfırAtıkMavi Hareketi ise 10 Haziran 2019'da başlatıldı. Bu kapsamda yayımlanan Deniz Çöpleri İl Eylem Planlarının Hazırlanması ve Uygulanması Genelgesi ile 28 kıyı ilinde deniz çöpleri toplanırken ulusal düzeyde eğitim ve bilinçlendirme faaliyetleri yaygınlaştırıldı. 2020-2024 yılları arasında "1,5 Yıllık Eylem Planları" uygulandı. 2025-2029 yıllarını kapsayan "2,5 Yıllık Deniz Çöpleri İl Eylem Planları" ise 1 Ocak 2025 itibarıyla uygulamaya alındı.

SıfırAtıkMavi projesi kapsamındaki temizlik çalışmaları için 64 lisanslıatıkalım gemisi, 183atıkkabul tesisi aracılığıyla toplam 348 kıyı tesisindeatıkalım hizmeti veriliyor. Bu yıl itibarıyla yaklaşık 325 bin tondan fazla deniz çöpü toplanarak bertaraf edildi. Denizler 23 bin kamyon dolusu çöpten kurtarıldı. Türkiye, 2025'te 577 mavi bayraklı plajla dünyada üçüncü sırada yerini aldı.

Doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımına yönelik hassas ekosistemin korunmasına katkı sağlamak, gelişigüzel çapa atmaların önüne geçerek denizlerin akciğeri olarak tanımlanan deniz çayırlarını korumak amacıyla pilot bölge ilan edilen Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi Göcek-Dalaman Koylarında Mapa-Şamandıra Projesi DERİA uygulaması ile hayata geçirildi.

17 koyda toplam 856 tekneye hizmet verecek olan bu sisteme deria.gov.tr adresi ve mobil uygulama üzerinden ulaşılabiliyor. Koy bazında seçim yapılarak teknelerin rahatlıkla konaklama rezervasyonu yapmasına imkan sağlanıyor.

DEPOZİTO YÖNETİM SİSTEMİ 53 İLDE KULLANIMDA

SıfırAtıkHareketinin en kritik aşamalarından biri olan Depozito Yönetim Sistemi, Ocak 2025'te Sakarya'da hayata geçirilen pilot uygulamanın ardından bugün itibarıyla 53 ilde kullanıma sunuldu.

Şehirlerin farklı noktalarına yerleştirilen 834 adet depozito iade makinesi sayesinde ambalajatıkları kaynağında ayrı toplanıyor. Verilere göre, 13 Mart itibarıyla sisteme kayıtlı kullanıcı sayısı 117 bine yükseldi. Bugüne kadar iade edilen ambalaj sayısı 12,5 milyonu aştı, toplanan ambalajların yüzde 64'ünü PET, yüzde 31'ini cam, yüzde 5’ini ise alüminyum oluşturdu.

Geri dönüşüme kazandırılan yaklaşık 200 ton PET, 504 ton cam ve 11 ton alüminyumdan yaklaşık 3 milyon lira doğrudan ham madde geliri elde edildi.

Sistem ekonomik gelir üretmenin yanı sıra enerji tasarrufu, ithalatın azaltılması ve yeni istihdam alanlarının oluşmasına da zemin hazırlıyor. Türkiye Çevre Ajansı, sistemin ülke genelinde yaygınlaştırılmasıyla birlikte 25 milyar ambalajın geri dönüşüm zincirine dahil edilmesini hedefliyor. 25 milyar ambalajın sisteme kazandırılmasıyla ekonomiye yaklaşık 5,8 milyar lira tutarında doğrudan katkı sağlanması öngörülüyor.

SıfırAtıkHareketi kapsamında Depozito Yönetim Sistemiyle içecek ambalajlarının dönüşümünü teşvik eden Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, çevre için tarihi bir adımı daha hayata geçiriyor.

Çevreye zarar veren ve plastik kirliliğine neden olan tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımdan kaldırılması için harekete geçen Bakanlık, yeni yönetmelik taslağını gelecek günlerde kurum görüşlerine açacak.

Sivil Toplum Kuruluşları ve sektör temsilcilerinin görüşleri sonrası son şekli verilecek yönetmeliğin bu yıl içinde yürürlüğe girmesi bekleniyor.

Bu kapsamda plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabaklar, genleştirilmiş polistirenden (EPS-köpük) gıda kapları, içecek kapları ve içecek bardakları, plastik çubuklu kulak pamukları ve pipet gibi tek kullanımlık plastik ürünlerin piyasaya arzına son verilecek. Bu sayede yıllık 1,5 milyon ton karbondioksite eş değer karbon salımı engellenecek ve yaklaşık 1,5 milyar liralıkatıkyönetim maliyetinden tasarruf edilecek.

"KÜRESELSIFIRATIKİYİ NİYET BEYANI"NA İLK İMZA CUMHURBAŞKANI ERDOĞAN'DAN

BM Genel Kurulu'nda, 14 Aralık 2022'de Türkiye'nin ana sunuculuğunda, 105 ülkenin de ortak sunucu olduğu oylamada 30 Mart, "UluslararasıSıfırAtıkGünü" ilan olarak kabul edildi.

Emine Erdoğan, 30 Mart 2023'te BM Genel Kurulu'nda "UluslararasıSıfırAtıkGünü" özel oturumunda hitap ederek, BM kürsüsünden dünyaya seslenen ilk Türk cumhurbaşkanı eşi oldu.

Aynı toplantıda BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, "BMSıfırAtıkYüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu"nun kurulacağını duyurdu ve Emine Erdoğan'a başkanlık teklif etti. Emine Erdoğan, bu teklifi kabul ederek 12 Nisan 2023'te resmen kurulan kurulun başkanlığını üstlendi.

12 Nisan 2023'te ise "BMSıfırAtıkYüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu" resmen kuruldu. Başkanlığını Emine Erdoğan'ın yaptığı danışma kurulunda, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreter Yardımcısı Guy Bernard Ryder'in yanı sıra ABD, Sierra Leone, Şili, Bangladeş, Brezilya, Kolombiya, Hollanda, Fas, Belçika ve Hindistan'dan 13 üye yer aldı.

Emine Erdoğan, BMSıfırAtıkYüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu'nun ilk toplantısına, BM Genel Sekreter Yardımcısı Guy Ryder ile ABD, Sierra Leone, Şili, Bangladeş, Brezilya, Kolombiya, Hollanda, Fas, Belçika ve Hindistan'dan üyelerin katılımıyla, 1 Kasım 2023'te Dünya Şehirler Günü kapsamında İstanbul'daki Vahdettin Köşkü'nde liderlik etti.

Kurulun ikinci toplantısı 5 Haziran Dünya Çevre Günü'nde çevrim içi yapılırken, üçüncü toplantı 13 Aralık 2024'te İstanbul'da yüz yüze düzenlendi.

Dördüncü toplantı 30 Mart 2025'te New York'taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezi'nde UluslararasıSıfırAtıkGünü kapsamında gerçekleştirilirken, beşinci toplantı 17 Ekim 2025'te İstanbul'daSıfırAtıkForumu çerçevesinde yapıldı.

BM 78. Genel Kurulu kapsamında Emine Erdoğan'ın öncülüğünde New York'taki Türkevi'nde "KüreselSıfırAtıkHareketine Doğru" etkinliği düzenlendi. Etkinlikte Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, "KüreselSıfırAtıkİyi Niyet Beyanı"na ilk imzayı attı.

Halihazırda 131 ülkeden 438 binin üzerindesıfıratıkgönüllüsü, çevrim içi platform üzerinden iyi niyet beyanını imzalayarak harekete destek verdi. Ayrıca, 50'den fazla lider eşi, uluslararası kuruluşların üst düzey temsilcileri ve yabancı bakanlar da KüreselSıfırAtıkİyi Niyet Beyanı'nı imzaladı.

Dünyanın dört bir yanından insanlar, "https://zerowastecommitment.com" internet sitesi üzerinden beyanı okuyup imzalayarak çevre dostu yaşam taahhüdünde bulunuyor. Belgeyi çevrim içi imzalayansıfıratıkgönüllüleri, adlarına düzenlenen ve kimlik bilgilerinin yer aldığı sertifikayı da indirebiliyor.

SIFIRATIKBİRÇOK ULUSLARARASI ÖDÜLE LAYIK GÖRÜLDÜ

Hindistan'ın dönem başkanlığını yaptığı G20 toplantıları kapsamında, BM77/161 sayılı "SıfırAtıkGirişimleri" kararı G20 Çevre ve İklim Bakanları Toplantısı'nın sonuç dokümanında yer aldı ve tüm ülkelerin oy birliğiyle kabul edildi.

Eylül 2023'te Hindistan'ın Yeni Delhi kentinde gerçekleşen G20 Liderler Zirvesi'nde konuşan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, "Dünya Ortak Evimiz" sloganıyla yürütülen projenin önemine vurgu yaptı.

Emine Erdoğan'ın öncülüğünde hayata geçirilenSıfırAtıkProjesi, farklı kuruluşlar tarafından da ödüllere layık görüldü. 2018 yılında Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), 2021 yılında Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ve Birleşmiş Milletler İnsan Yerleşimleri Programı (UN-Habitat), 2022 yılında Akdeniz Parlamenterler Meclisi ve Dünya Bankası, 2024 yılında ikinci kez Akdeniz Parlamenterler Meclisi ve 2026 yılında Green Organization tarafından toplam 7 uluslararası ödül verildi.

SIFIRATIKFORUMU'NUN İLKİ YAPILDI

Öte yandan, Emine Erdoğan'ın himayelerinde, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı,SıfırAtıkVakfı ve BM işbirliğiyle düzenlenen UluslararasıSıfırAtıkForumu, 17-19 Ekim 2025 tarihlerinde gerçekleştirildi.

İlk kez düzenlenen forum, dünya genelinde sürdürülebilirlik, döngüsel ekonomi ve iklim dostu politikalar alanında önemli buluşma noktası oldu.

Forumda 60'tan fazla konuşmacı, 100'ün üzerinde ülke temsilcisi, 118 kurum ve kuruluş ile BM yetkilileri yer aldı. Kamu kurumları, özel sektör, akademi, yerel yönetimler ve sivil toplum temsilcileri,sıfıratıkalanında küresel ölçekte uygulanabilir politika ve stratejileri değerlendirdi.

Üç gün süren forum boyunca,atıkyönetimi, gıda kaybı, sürdürülebilir üretim-tüketim, yeşil finansman, akıllı şehirler, eğitimdesıfıratıkve uluslararası işbirliği başlıklarında oturumlar gerçekleştirildi.