Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr– Çok uzak olmayan bir zamana kadar Çernobil nükleer santrali ve yakınlarında bulunanPripyatşehrine yapılan kısa süreli turlara katılan turistlerin karşılaştığı manzara; uzun süre önce terk edilen, harabe olmaya yüz tutmuş binalar ve bu binaların içinde eski sahiplerinden kalan, artık tozlanmış olan kişisel eşyalardan ibaretti. Ukrayna'nın kuzeyinde bulunan ve günümüzde hâlâ "yasak bölge" olarak bilinen yerleşim yerlerinde yaşayanların kaderi, 26 Nisan 1986’nın ilk saatlerinde sonsuza kadar değişti. Gece saatlerinde Çernobil nükleer güç santralinde yapılan bir test faciayla sonuçlandı. Yaşanan kazanın ardından bölgedeki yüksek radyasyon değerleri sebebiyle geniş bir alan tahliye edildi ve insanlardan arındırıldı. Facianın üzerinden tam 40 yıl geçti. Ancak uzmanlara göre tahliye edilen alanlarda kısa süreli giriş ve çıkışların dışında bir daha insanların yaşaması pek de mümkün değil.


Çernobil ve çevresinde yaşayan tüm hayvanlar, kazadan sonra itlaf edilmiş olsa da günümüzde bölgede yaşayan canlılar görmek mümkün


Alıntı MetniYASAK BÖLGEDEN 'FAYDALANMAYI' TARTIŞTILAR

1986 yılında Çernobil nükleer güç santralinde gerçekleşen kaza, dünya tarihinin en büyük nükleer felaketlerinden birisi oldu. Sıradan bir güvenlik testi sırasında yapılan art arda hatalar, santralin tasarım kusurlarıyla birleşerek 4 numaralı reaktörün çekirdeğinde büyük patlamaya sebep oldu. İlk anda 2 kişinin öldüğü patlamada ilerleyen sürede ölenlerin sayısı 30’u geçti. Ancak kayıplar bununla sınırlı kalmayacaktı; çünkü 4 numaralı reaktörün koruma kalkanı yok olmuş ve son derece tehlikeli bir radyoaktif izotop karışımı havayı zehirlemeye başlamıştı. Kısa süre içinde karşı karşıya kalınan tehlike ortaya çıktığında yetkililer, Çernobil ve çevresinde yaşayan yaklaşık 200 bin kişiyi olabilecek en hızlı şekilde, bir daha geri dönmemek üzere bölgeden tahliye etti.


Patlama gerçekleşen 4 numaralı reaktörün kontrol odası

İnsanların bölgeden tahliye edilmesinin ardından bölge genelinde uzun yıllar sürecek bir arındırma çalışması başladı. Yıllar boyunca radyoaktif kasabalar, köyler, ormanlar ve bataklıklar yetkililer için sorun teşkil etti. Yetkililer, radyoaktif kirlilik sebebiyle bu bölgenin bir daha asla insan yaşamına açılmaması gerektiği sonucuna vardı. Ancak tüm bu olumsuzluğa rağmen Çernobil ve çevresindeki yasak bölge bazı faydalar sağlayabilirdi. Bu konuda yapılan tartışmalarda; bölgede diğer ülkelere ait nükleer atıkların para karşılığı depolanması, yeni nesil küçük modüler reaktörler için test alanı olması ve artık ölmüş olan toprak üzerinde dev güneş enerjisi santralleri inşa edilmesi gündeme geldi. Ancak tüm bu tartışmalar yaşanan bir olayla bıçak gibi kesildi: Rusya-Ukrayna Savaşı.

Alıntı MetniALINAN TÜM ÖNLEMLERİ 20 YIL GERİYE GÖTÜRDÜ

Bölgede yaşanan kısa süreli çatışmalar, 1986 yılında yaşanan felaketin ardından alınan önlemlere büyük bir darbe vurdu. Hâlihazırda devam eden mayın tehlikesi, burada çalışan bilim insanlarının yer altı sularında radyasyon ölçümü yaptığı kuyulara ulaşmasını engelliyor. Bununla birlikte itfaiye ekipleri, bölgede radyasyon yayılmasına sebep olabilecek orman yangınlarına müdahale etmekte geç kalıyor. Bölge genelinde radyasyon ölçümü yapan çok sayıda bilim insanının da savaşile birlikteUkrayna’dan ayrıldığı biliniyor. Tüm bu risklerle birlikte 4 numaralı reaktörün üzerinde bulunan koruma kalkanının da zaman zaman hedef alındığı biliniyor. Şubat 2025'te, Rus ordusunun envanterinde olduğu bilinen birdronesisteminin santral üzerindeki koruma kalkanına çarparak patladığı biliniyor. Yaşanan bu patlama sonucunda "Yeni Güvenli Muhafaza" adı verilen ve yaklaşık 2,5 milyar dolar maliyete sahip olan yapı kısmen hasar görmüştü. Uzmanlara göre bu olayda bir radyasyon salınımı olmadı; ancak bu olay ve bölgede yaşanan savaş sebepli genel riskler, alınan tüm önlemleri en az 20 yıl geriye götürdü.


'Yeni güvenli muhafaza' üzerindeki hasar

Zarar gören koruma kalkanının nasıl onarılacağı yönündeki soruların henüz net bir cevabı bulunmuyor. Bu yapının işçileri korumak için reaktörden uzak bir bölgede inşa edildiği ve raylar üzerinde kaydırılarak esas yerine yerleştirildiği biliniyor. Şimdi ise onarım çalışmalarının, çok sayıda işçinin yılda 11 saati geçmeyecek şekilde dönüşümlü olarak çalıştırılmasıyla yapılması planlanıyor. Avrupa Yeniden Yapılanma ve Kalkınma Bankası; çalışmaların 500 milyon dolara mal olacağını, 2028'de başlayacağını ve dört yıl süreceğini tahmin ediyor. Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu ise çalışmaların mümkün olan en kısa sürede başlaması gerektiğini savunuyor.

Alıntı MetniMEVZİ YAPMAK İÇİN DIŞARIDAN KUM TAŞIYORLAR

Ukrayna ordusu, savaşın başından bu yana Çernobil ve çevresindeki insansız bölgede eğitim faaliyetleri gerçekleştiriyor.TheNew York Timesgazetesine konuşan ve bölgede eğitim gören taburun komutanı olan "Skif" lakaplı Ukraynalı subay, savaşla birlikte Çernobil’deki süreci tanımlarken "Bugün buradaki her şey güvenliğe bağlı," şeklinde yorumluyor. Ukrayna ordusunun Çernobil’de aldığı güvenlik önlemlerinin çoğu diğer cephelerle benzerlik gösteriyor. Ancak radyasyon riski sebebiyle bu alanda bazı ek güvenlik önlemleri de alınıyor.


Çernobil ve çevresinde mevziler dışarıdan getirilen kumlarla oluşturulan tepelerin arasına yapılıyor

Alınan özel önlemler arasında en dikkat çekenlerden birisiyse mevzi oluşturulması için yasak bölge dışından kum getirilmesi. Kiev, askerlerini radyasyona maruz bırakmamak için yasak bölgede yer altı sığınakları ve siper kazılmasını istemiyor. Bunun yerine, kamyonlarla taşınan kumlarla yer üstü toprak mevziler veya sığınaklar inşa ediliyor. Askerler ise çoğu zaman artık hayalet kasaba hâlini almış olan yerleşim yerlerinde özel güvenlik önlemleri alarak devriye geziyor ve eğitimler gerçekleştiriyor. Çernobil ve çevresinin geleceği, felaketin 40. yılında savaşın gölgesinde bilinmezliğini korumaya devam ediyor.