MİLLİYET.COM.TR / ABD-İsrail-İran savaşını tüm şiddetini artırırken küresel enerji krizi de derinleşiyor, öte yandan Hürmüz Boğazı’na alternatif arayışlar da hız kazanıyor.

ABD basınından The New York Times’ın aktardığına göre, Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara, Avrupa’ya Körfez’den Akdeniz’e uzanacak kara temelli yeni bir enerji koridoru planı önerdi.

‘HÜRMÜZ’Ü BAYPAS EDECEK ROTA’

Şara’nın planının merkezinde, 1947-1950 yılları arasında Aramco tarafından inşa edilen ve Suudi Arabistan’daki Abkayk sahalarından Lübnan’ın Sayda Limanı’na uzanan 1.214 kilometrelik Trans-Arabistan Boru Hattı yer alıyor. Günlük 500 bin varil kapasiteye ulaşan hat, 1983’te Lübnan iç savaşı nedeniyle devre dışı kalmıştı.

’30 YILDIR ATIL DURUMDAYDI’

Şara yönetimi, 30 yılı aşkın süredir atıl olan bu hattı yeniden canlandırarak Hürmüz Boğazı’nı baypas eden bir enerji güzergahı oluşturmayı amaçlıyor.

Teklifin zamanlaması dikkat çekiyor. Avrupa’da doğalgaz fiyatları 28 Şubat’tan bu yana yüzde 70 artarken, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemi sayısının 138’den 9’a düşmesi, küresel arzda ciddi bir daralma yarattı. Avrupa Birliği, acil önlemler kapsamında gaz depolama hedefini yüzde 90’dan 80’e çekerken, bazı üye ülkelerde vergi indirimleri ve Rusya’ya yönelik yaptırımların gevşetilmesi tartışılıyor.



Trans Arabistan petrol boru hattı (Tapline) Suudi Arabistan'daki Kaysume köyünden Lübnan'daki Sayda şehrine kadar çalışan bir petrol boru hattı idi.

‘ÜÇ BÜYÜK KIRILMA’

Avustralyalı analist Shanaka Anslem Perera, son altı yılda Covid-19 pandemisi, Rusya’nın Ukrayna’yı işgali ve Orta Doğu’daki savaşın küresel tedarik zincirlerinde üç büyük kırılmaya yol açtığını belirterek, enerji taşımacılığında güzergah çeşitliliğinin artık stratejik zorunluluk haline geldiğini vurguluyor. İran’ın dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sini etkileyebilecek konumda olması da bu kırılganlığı artıran başlıca faktörlerden biri olarak öne çıkıyor.

‘YERİNİ DOLDURABİLECEK ÖLÇEKTE DEĞİL’

Bu süreçte ülkeler, Hürmüz’e alternatif rotaları devreye almaya başladı. Suudi Arabistan’ın doğudan Kızıldeniz’e uzanan Doğu-Batı boru hattı günlük yaklaşık 7 milyon varil kapasiteye ulaşırken, Irak Kerkük-Ceyhan hattı üzerinden ihracatını artırıyor, Birleşik Arap Emirlikleri ise Habşan-Füceyre boru hattını aktif şekilde kullanıyor. Ancak uzmanlara göre bu hatların hiçbiri tek başına Hürmüz’ün yerini doldurabilecek ölçekte değil.

Enerji krizine karşı kısa vadede stratejik petrol rezervlerinin kullanımı, gemilere bayrak değişimi, İran’la diplomatik temaslar, devlet destekli sigorta mekanizmaları ve askeri refakat gibi önlemler de gündeme gelirken, piyasalarda denge genellikle daha yüksek fiyatlar üzerinden sağlanıyor.

‘TÜRKİYE DE SEÇENEKLER ARASINDA’

Öte yandan Orta Doğu’daki savaş, yalnızca enerji değil, ticaret koridorları üzerinde de yeni bir rekabet başlattı. İsrail merkezli Reshet Bet Radyosu Suriye’nin, Körfez’i Avrupa’ya bağlayacak ve İsrail’i baypas edecek alternatif bir lojistik hat üzerinde çalıştığını iddia etti. Haberde “Bu girişim, Hindistan’dan başlayarak Körfez, Ürdün ve İsrail’in Hayfa Limanı üzerinden Avrupa’ya uzanması planlanan IMEC projesinin geleceğini de tartışmaya açtı. Suudi Arabistan’ın, güzergah tercihini Suriye, Türkiye veya Mısır seçenekleri arasında yeniden değerlendirebileceği ifade ediliyor” denildi.

‘STRATEJİNİN BİR PARÇASI’

New York Times’a konuşan uzmanlar, İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki etkisinin küresel enerji dağıtım ağında yapısal bir zafiyet yarattığını ve bunun yalnızca üretimi değil, taşımacılık altyapısını da kapsayan geniş ölçekli bir dönüşümü zorunlu kıldığını belirtiyor. Güney Amerika’dan Afrika’ya, Arktik bölgesinden Kuzey Amerika’ya kadar yeni üretim alanlarının devreye alınması da bu stratejinin bir parçası olarak öne çıkıyor.

‘ZORUNLULUK HALİNE GELDİ’

Mevcut tablo, küresel enerji sisteminin hala büyük ölçüde hidrokarbon altyapısına bağlı olduğunu ortaya koyarken, uzmanlara göre Hürmüz’e alternatif kara ve deniz rotalarının geliştirilmesi artık yalnızca ekonomik değil, jeopolitik bir zorunluluk haline gelmiş durumda.

ABD-İsrail-İran savaşının 32. günü: Beyaz Saray'ın kapalı kapılar ardındaki 'gizli talebi' ortaya çıktı! 'Bir ülkeden ödünç istediler'İtalya'dan Bayraktar TB3'e kanca! 'Avrupa'nın dolduramadığı boşluğu dolduracak'