İSMAİL ŞAHİN / İSTANBUL - ABD’li teknoloji devi Meta, Facebook ve Instagram platformlarının çocuklarda bağımlılık yaptığı, ruh sağlığına zarar verdiği ve çocuk verilerini izinsiz kullandığı iddiasıyla ABD tarihinin en kritik sosyal medya davasında 18 milyar dolarlık uzlaşmaya gitti. Bu uzlaşmanın tarihi olduğu ve sosyal medyayı tamamen değiştireceği yorumları yapılırken Meta’nın uzlaşa rakamı büyük görünse de çok az bir ödeme ile bu işten sıyrıldığı ve hiç bir yükümlülük altına da girmediğine ve çok önemli kazanımlar elde ettiğine dikkat çekiliyor.

Finansal risk bitti

Milliyet’in ulaştığı uzlaşma anlaşmasına göre Meta 47 eyaletle ilk aşamada yaklaşık 12 milyar dolar ödeyecek. Davanın ilk aşaması olan jüri seçiminde, Meta’nın 1.4 trilyon dolara kadar potansiyel ceza ödeme riski bulunuyordu. Bu rakam 1.5 trilyon dolar piyasa değerine sahip sosyal medya devinin iflası anlamına geliyordu. Dava süreci devam etseydi Meta, 1.4 trilyon dolara varan astronomik bir tazminat yükümlülüğüyle karşı karşıya kalacaktı. Şirket, 10 yıla yayılan bir ödeme planıyla bu devasa riski tamamen ortadan kaldırdı. Uzlaşma sayesinde şirket, yöneticilerinin mahkemede ifade vermesini ve şirket içi gizli belgelerin (ürünlerin bilerek bağımlılık yapıcı tasarlandığına dair iddialar) kamuoyuna saçılmasını engelledi.

Belirsizlik azaldı

Uzlaşma belgesine göre Meta’nın ödeyeceği 12 milyar dolar, davaya katılan 49 eyalete önümüzdeki 10 yıl boyunca dağıtılacak. Ödenecek miktar TikTok ve YouTube’un da benzer güvenlik önlemlerini ve mali yükümlülükleri kabul etmesi halinde ödeme 17.1 milyar dolara çıkacak. Uzlaşma çok sayıda eyalet davasını sona erdirdi ve hukuki belirsizliği azalttı. Yıllar sürecek ve milyonlarca dolarlık dava masrafına neden olacak süreç kapanınca yatırımcıların önünü daha net görmesini sağlandı. Uzlaşma metnine göre Meta’nın ödeyeceği para doğrudan mağdur ailelere dağıtılmak için değil, büyük ölçüde davaya taraf olan eyaletlerin gençlerin çevrim içi güvenliği ve çocukların korunmasına yönelik programlarını finanse etmek için kullanılacak.

Rakiplerine yaydı

Uzlaşma sayesinde şirket, yöneticilerinin mahkemede ifade vermesini ve şirket içi gizli belgelerin (ürünlerin bilerek bağımlılık yapıcı tasarlandığına dair iddialar) kamuoyuna saçılmasını engelledi. Anlaşmayla Meta, TikTok, YouTube ve Snapchat’ın da benzer çocuk güvenliği önlemleri almasını talep etti. Böylece düzenleyici baskının yalnızca Meta üzerinde kalmaması ve rakiplere de yayılması ihtimali doğdu. Sonuçta Meta, mahkemeye sunulan hiç bir iddiayı kabul etmeden 18 milyar dolar ödeyerek çok daha büyük tazminat ve düzenleme risklerinden kurtuldu, temel reklam iş modelini korudu. Bu nedenle Wall Street’te birçok analist anlaşmayı “pahalı ama yönetilebilir bir çıkış” olarak değerlendiriyor.

Gelir modeli kaldı

Amerikalı analistler uzlaşmanın Meta’yı reklam hedefleme sistemi veya kişiselleştirilmiş içerik önerileri gibi gelir yaratan temel mekanizmalarını değiştirmeye zorlamıyor. Yani şirket ödeme yapmasına rağmen ana gelir modelini büyük ölçüde muhafaza etti.

CNBC’ye göre bazı analistler, büyük davanın kapanmasının Meta’nın yeni yapay zeka ürünlerini ve gelir kaynaklarını daha agresif şekilde piyasaya sürmesini kolaylaştırabileceğini değerlendiriyor.

Geniş kapsamlı feragat

New York Barosu’na kayıtlı Er Law hukuk şirketinin sahibi Ömer Er, anlaşma metninde Meta’nın hiçbir yasa ihlali, kusur veya haksız fiili kabul etmediğinin açıkça vurgulandığına dikkat çekerek şu değerlendirmede bulundu: “Meta bu uzlaşma sayesinde geniş kapsamlı bir ibra elde ediyor. Yani anlaşmaya katılan eyaletler, bilinen veya bilinmeyen, geçmişte ortaya çıkmış ya da gelecekte ortaya çıkabilecek ilgili tüm taleplerinden kalıcı olarak feragat ediyor. Ancak ceza hukuku ve vergi ihlalleri ile hâlihazırda devam eden bireysel ve okul davaları bu kapsamın dışında tutuluyor. Yapılan uzlaşma üçüncü taraflara dava açma hakkı tanımıyor. Dolayısıyla bu uzlaşma, ileride açılabilecek başka davalar için doğrudan bir dayanak oluşturmayacak. Ayrıca ödeme tutarının önemli bir bölümü de belirli koşullara bağlı. Yaklaşık 5,3 milyar dolarlık kısmın ödenmesi, rakip platformların (örneğin Snap, TikTok ve YouTube) benzer kısıtlamaları hayata geçirmesine bağlı olacak. Ödemeler para cezası olarak nitelendirilmiyor. Anlaşma metninde, bu ödemelerin bir para cezası veya idari yaptırım olmadığı özellikle belirtiliyor. Kademeli bir uygulama sistemi öngörülüyor.”

Ne tavizler verdi?

? ABD’deki genç kullanıcılar 2 saat kullanım süresi sınırı.

? Gençler için gece erişim kısıtı.

? Okul saatlerinde bildirim sınırlaması

? Yaş doğrulama ve ebeveyn kontrolü gibi yeni kuralları kabul etti.

? İtibar açısından çocuk güvenliği tartışmalarının merkezinde kalmaya devam edecek.