İSMAİL ŞAHİN -Avrupa, 2026-2027 kışına enerji cephesinde alarm zilleri eşliğinde giriyor. İran savaşı sonrası Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıklar ve Katar’ın LNG altyapısında meydana gelen hasar, küresel sıvılaştırılmış doğal gaz arzının yaklaşık yüzde 20’sinin devre dışı kalmasına yol açtı. Sonuç olarak Avrupa’daki doğal gaz depolarının doluluk oranı yüzde 65-69 seviyesinde kalırken, son beş yıl ortalaması olan yüzde 84’ün oldukça gerisine düşüldü.

Özellikle Almanya’nın yaklaşık yüzde 55’lik doluluk oranıyla kış öncesinde en kırılgan ülkelerden biri olduğu belirtiliyor. İngiltere de sınırlı depolama kapasitesi nedeniyle risk altında bulunuyor. Uzmanlara göre depoların düşük seviyede kalması, Avrupa’nın olası bir soğuk hava dalgasına karşı savunmasız hale gelmesine neden oluyor.

Dizel kıtlığı

Ancak enerji piyasalarındaki sorun yalnızca doğal gazla sınırlı değil. Küresel dizel piyasasında da ciddi bir arz sıkışıklığı yaşanıyor. Son yıllarda Basra Körfezi ülkeleri ve Rusya, dizel ihracatındaki paylarını büyütmek amacıyla rafinerilere milyarlarca dolar yatırım yaptı. Küveyt, Birleşik Arap Emirlikleri, Irak ve Suudi Arabistan yeni tesislerle dünyanın en önemli dizel üretim merkezleri haline geldi. Rusya da mevcut rafinerilerini modernize ederek ihracat kapasitesini artırdı. İran savaşı nedeniyle Körfez’den yapılan sevkiyatların aksaması ve Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik etkili drone saldırıları ise bu yeni enerji düzenini sarstı. Rafine ürün ihracatının düşmesiyle birlikte dünyanın birçok bölgesinde dizel arzı daraldı.

ABD büyük üretici

Wall Street Journal gazetesine konuşan uzmanlar bugün dünya enerji piyasasının temel sorununun ham petrol eksikliği değil, rafineri kapasitesi ve rafine ürün arzı olduğunu vurguluyor. Batılı enerji şirketleri yaklaşık 30 yıldır büyük ölçekli yeni rafineriler kurmazken ABD ve Avrupa’da son on yılda çok sayıda tesis kapatıldı. Böylece küresel sistem giderek daha fazla Orta Doğu ve Rusya’daki rafinerilere bağımlı hale geldi. ABD ise bu süreçte “son başvurulan büyük üretici” konumuna yükseldi. Amerikan rafinerileri kapasitelerinin sınırında çalışarak daha fazla dizel üretmeye yöneliyor. Ancak dizel fiyatları ilk kez galon başına 6.50 doları aştı. Eylül ayında fiyatlar 87 sentten fazla arttı. İç piyasadaki fiyat artışları nedeniyle Washington’da dizel ihracatının sınırlandırılması tartışmaları da güç kazanıyor. Böyle bir adımın atılması halinde küresel fiyatların daha da yükselmesinden endişe ediliyor.



Akaryakıtta alarm çanları

Petrol fiyatlarının 100 doların üzerine çıkması Avrupa’da akaryakıt krizini yeniden gündemin üst sıralarına taşıdı. Fransa’da dizel litre fiyatı hafta sonunda ilk defa 2.41 euro seviyesine kadar yükselirken, Avrupa’nın birçok ülkesinde de pompada 2 euro sınırı aşıldı. Yükseliş yalnızca ham petrol fiyatından kaynaklanmıyor. Rafineri marjlarındaki artış ve özellikle dizel arzındaki sıkışıklık da pompa fiyatlarını yukarı çekiyor.

Almanya 1 Ekim’den yıl sonuna kadar benzin ve dizelde enerji vergisini litre başına 14 cent düşürme kararı aldı. KDV etkisiyle tüketiciye yansıyan toplam rahatlamanın yaklaşık 17 cent olması bekleniyor. Almanya ayrıca 2027 başından itibaren akaryakıta devlet tarafından belirlenmiş bir fiyat tavanı getirilmesi konusunda petrol şirketleriyle görüşecek.

İspanya da benzin ve dizelden alınan hidrokarbon vergisini kademeli olarak düşürdü. İndirim temmuzda litre başına 15 cent, ağustosta 10 cent, eylülde ise 5 cent olarak uygulanıyor. Fiyatların daha da yükselmesi halinde indirimin 20 cente kadar çıkmasına izin veren bir mekanizma da bulunuyor. Avrupa’daki yükseliş Türkiye’yi de doğrudan ilgilendiriyor. 21 Eylül itibarıyla İstanbul Avrupa Yakası’nda benzinin litresi 80.40 TL, dizel litresi 96.30 TL seviyesinde bulunuyor.

İran savaşı öncesinde milyon BTU başına yaklaşık 10 dolar olan spot LNG fiyatları 30 dolar seviyesine yükselmiş durumda. Analistler sert bir kış senaryosunda fiyatların 40-45 dolara kadar çıkabileceğini hesaplıyor.